Borsa Nasıl Çalışır?

Borsa Nasıl Çalışır?

Borsa Nasıl Çalışır?

Bu anlatacaklarım belki size sıkıcı gelebilir, çünkü borsa nasıl çalışır yazısını gören, hemen bilgileri kapıp para kazanacağını düşünür. Ama bu temel bilgiler olmadan hiç bir yeni başlayan yatırımcı borsada para kazanmaya başlayamaz. Yani temel ilgiler önemlidir.

Bildiğiniz üzre bir şirket değerli evrak bastırır (hisse senedi). Bu değerli evrakları satıp elde ettiği gelirle şirketinin gelişmesini sağlar. Bu hisse senetlerinin çoğu borsada dolaşır. O şirket hisse senedi basmıyorsa bile, borsa onun için çok önemli bir yerdir. Borsadaki satış ticari işlemleri esnasında, hisse senedi sahibi firmanın ”adaletli” piyasa değeri belli olur. Bir şirketin işletme sermayesi (işletme sermayesi – hisse senetlerinin tamamının değeri olarak nitelendirilir) ne kadar yüksek olursa, hisse senetlerinin değeri de o şirket tarafından yüksek fiyattan satılabilir. Yüksek işletme sermayesi olan şirketin, piyasa tarafından çok talep olduğunun ve piyasa o şirketin değerini yüksek tuttuğunun göstergesidir.

Aslında borsadaki tüm işlemler arz-talepten oluşur. Çok eskilerde bu iş daha yeni yeni oluşmaya başladığında. Bir şirket işlerini geliştirmek için sermaye bulmakta zorlandığı zaman, ama aynı anda da başka birisiyle ortak olmak istemediği zaman hisse senedi bastırıp başkaları tarafından satın alınmasını sağlayıp, şirketi için para gelir kaynağı sağlamıştır.

Borsada, ticaretin her alanında olduğu gibi küçük işlem yapanlar da çok oluyor. Bunlar kısa süreli hisse senedi fiyat değerlerinin değişimlerinden para kazananlardır. Bu insanlar ticari alım satım işlemlerinin likiditesini (bir ticari değerin değer kaybetmeden satın alım gücü) sağlarlar. Piyasada çok fazla alım satım yapacak insanlar olunca, yatırımcılar hisse senetlerini çok hızlı bir şekilde satabiliyorlar.

Pazarı düşünün, çiftçinin sabahın köründe getirmiş olduğu meyveleri ondan alır ve hemen sonrasında üzerine kendi kar payını koyarak satar. Veya çok acil paraya sıkışan birinin elindeki herhangi bir maddi değerini hızlı satılması için ucuz fiyata satışa çıkarmasının ardından o maddi değeri elinde para olduğu için satın alıp, iki gün sonra başkasına üzerine kar payını koyup satanlar. Bunlar gibi çok örnek vardır.

Bazıları borsayı hisse senetlerinin alınıp satıldığı bir yer olarak düşünür. Yani bu gerçekten böyle, ama bunun yanı sıra satılan hisse senetlerinden gerçek hisse senedi sahibi firmaya hiç para akışının olmadığını düşünürler. Yani hisse senedini satın alan bir şahıs, sadece ona hisse senetlerini satan adama para kazandırdığını düşürler. Peki bu da doğru, ama burada parayı sadece hisse senetlerini satan şahıs değil, bilhassa o hisse senetleri ait olan şirkette para kazanır. Çünkü senetlerinin hızlı alınıp satılması demek, hisse senetlerinin piyasada talep arz etmesi olduğundan şirketin maddi değeri yükseliyor.

Hisse senetlerini satın alarak, yatırımcı o hisse senetleri ait olan şirketin ticaretine de yatırım yapmış oluyor. Hisse senedi – tedavüle çıkarılan değerli evraktır. Sahibine yatırımını yapmış olduğu hisse senedi satıcı şirketin kar payı ortaklığı hakkını, yönetim kurulu üyesi olma hakkını ve şirket mevcudiyetini bitirdiği zaman o şirkete ait olan mülkün kendi payına düşen miktar kadar sahibi olma hakkını ve yetkisini verir.

Peki herkes hisse senedi satın alabilir mi? Hem evet hemde hayır. 🙂 Nasıl oluyor ya şimdi? Özel bir şahıs kendi kafasına göre borsaya gidip, istediği şirketin hisse senedini satın alamaz. Bunun için yatırım yapmak isteyen şahıs – komisyoncuların (broker) hizmetlerine başvurmak durumundalar. Komisyoncular – borsada kayıtlı yatırımcı şirket veya bankalar şeklinde hizmet vermektedirler. Değerli evrak piyasasının uzman oyuncularıdır komisyoncular. Ve komisyonculuk lisansları olur, devlet tarafından verilen.

Komisyoncular hariç, şirketlerin hisse senetlerinin kayıtlarını tutan taraflar da var. Bunlar da bir nevi şirketler ve sadece bu hizmeti verirler. Şirketlerin hisse senetlerinin kaçı kimde olduğunun takibini yaparlar. Birde yanı işi yatırımcılar için hizmet olarak sunan şirketler de var. Bu sefer yatırımcıda hangi şirketin hissesinden ne kadar olduğunun kaydını tutarlar. Bu hizmetleri yine komisyoncu firma verebilir, ama bunun için ayrı bir lisans alması gerekiyor. Her şey para 🙂